Phương Đông (东方) không phải là một khu vực địa lí hay từ chỉ phương hướng. Phương Đông là cụm từ để chỉ một nhóm các dân tộc có liên hệ mật thiết với nhau về lịch sử, văn hoá và nguồn gốc. Đối với Bách khoa người phương Đông, phương Đông là vùng đất của người Hán, Nhật, Triều Tiên, Việt… và những khu vực xung quanh mà nền văn hoá của nó ảnh hưởng sâu sắc. Cũng như phương Tây trong tiếng Việt là cụm từ dùng để chỉ các nước trung, tây Âu và Bắc Mĩ. Châu Phi mặc dù cũng ở phía Tây nhưng không phải phương Tây.
Định nghĩa
Theo quan niệm chính thống, phương Đông là vùng đất của những nền văn minh châu thổ, tức là những nền văn mình hình thành và phát triển trên lưu vực các con sông. Nó thường được gọi là thế giới phương Đông (Eastern world) hay Viễn Đông (Far East) trong quan hệ với người phương Tây.
Trong tiếng Anh, phương Đông là Orient, là một thuật ngữ bắt nguồn từ từ Latin oriens nghĩa là phía đông.
Giới hạn phạm vi
Như đã trình bày ở Chủ đề:Phương Đông, phương Đông bao gồm các quốc gia: CHDCND Triều Tiên, Đại Hàn Dân Quốc, Nhật Bản, Tân Gia Ba (Singapore), Trung Quốc và Việt Nam. Đây chỉ là phương Đông trong quan niệm của chúng tôi. Còn trên thực tế nó rộng hơn nhiều (gồm toàn bộ Đông Á, Đông Nam Á và Nam Á). Suy cho cùng, phương Đông mà chúng tôi đang nói đến chính là Sinosphere.
Các khái niệm
Sinosphere
Sinosphere hay Khu vực văn hóa chữ Hán, Khu vực văn hóa Á Đông là thuật ngữ được nhà ngôn ngữ học Mĩ James Matisoff đặt ra. Sinosphere là khu vực những nước mà người Hán chiếm đa số hoặc chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá Trung Hoa. Trong tiếng Pháp, người ta sử dụng le monde chinois (thế giới Trung Hoa) thay cho khái niệm này.
- Hán giản thể: 汉字文化圈
- Hán phồn thể: 漢字文化圏
- Bính âm (pīnyīn): Hànzì wénhuà quān
- Việt bính (Jyutping): hon3 zi6 man4 faa3 hyun1
- Giả danh (Kana): かんじぶんかけん
- Rōmaji: Kanji bunkaken
- Hàn tự (Hangul): 한자 문화권
- Romaja quốc ngữ: Hanja munhwagwon
- Chữ Nôm: 區域文化𡨸漢
Sinosphere còn được hiểu như một khu thịnh vượng chung kiểu Anglosphere (nhóm các nước sử dụng tiếng Anh). Các nước này thường có một số đặc điểm như: chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Nho giáo, đa số người dân chịu ảnh hưởng Phật giáo, đang (hoặc đã) sử dụng chữ Hán làm công cụ truyền bá ngôn ngữ và truyền tải văn hoá.
Thế giới phương Đông
Thế giới phương Đông bao gồm: Afghanistan, Ấn Độ, Balochistan (thuộc Nam Á), Cambodia, Đại Hàn Dân Quốc, Đài Loan, Hương Cảng, Indonesia, Lào, Malaysia, Mãn Châu, Mông Cổ, Myanmar, Nhật Bản, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Tân Cương, Tân Gia Ba (Singapore), Tây Tạng (Tibet), Thái Lan, Trung Hoa đại lục, Việt Nam.
Có thể hiểu thế giới phương Đông là một sự phân biệt giữa đại chủng Á với đại chủng Âu (thế giới phương Tây).
Viễn Đông
Viễn Đông là một thuật ngữ để chỉ những vùng đất ở cực đông châu Á là Đông Á, Đông Nam Á và Viễn Đông Nga. Nó là sự so sánh với những vùng phía đông châu Âu theo khoảng cách (từ Cận Đông, Trung Đông đến Viễn Đông). Tương ứng với nó là Thái Tây (泰西), từ để chỉ các nước ở phía tây Ấn Độ theo cách nói của người phương Đông cổ.
Người phương Đông
Về các nhân vật phương Đông nổi bật, xem Trang chính.
Người phương Đông (Oriental) là người thuộc các dân tộc mà địa bàn sinh sống chủ yếu là những nước được liệt kê trên kia. Tuy nhiên, nó có thể thu hẹp hơn, tức là gồm những người Hán, Nhật, Triều Tiên, Việt và các dân tộc chịu ảnh hưởng sâu sắc nền văn hoá mà những dân tộc trên sản sinh ra. Người phương Đông cũng có thể là ngoại kiều (như Việt kiều, Hoa kiều) thuộc 4 dân tộc này.
Nếu phân cấp giống kiểu chi, họ, bộ, ngành của thực, động vật thì có thể là:
- Chùng (đại chủng): Á (Mongoloid)
- Tộc (dân tộc): Hán (Hoa), Nhật, Triều Tiên, Việt (Kinh)…
- Chi: là các dân tộc phụ thuộc, chịu nhiều ảnh hưởng như Mường, Tày, Tráng…
- Nhánh: là cách phân chia người cùng 1 dân tộc theo địa lí như người Việt có người phía Bắc, Bắc Trung, Nam.
Một vài thông số
Thông số chung
- Toạ độ: 1°17′B – 45°33′B và 73°30′Đ – 153°58′Đ
- Múi giờ: từ UTC+5 đến UTC+9
- Diện tích: hơn 10,53 triệu km²
- Dân số: khoảng 1,7 tỉ người
- GDP danh nghĩa: hơn 15 nghìn tỉ USD
- Thu nhập (theo GDP danh nghĩa): gần 9 nghìn USD/người
Khác
Xem thêm phần Top. Về các chủ đề phương Đông nổi bật, xem phần Mở rộng
Đặc điểm
+ Chịu ảnh hưởng của 3 tôn giáo chính: Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo Đại thừa
+ Chịu ảnh hưởng đới khí hậu gió mùa (trừ Singapore và phần phía tây Trung Quốc)
+ Chịu ảnh hưởng sâu sắc nền văn hoá Trung Quốc
+ Có nhiều điểm giống nhau về cách đặt tên (tên người, địa danh)
+ Cùng đón Tết Nguyên đán (trừ Nhật Bản)
+ Lúa gạo là nguồn lương thực chính
+ Sinh sống chủ yếu tại lưu vực các con sông và duyên hải đông Thái Bình Dương
+ Sử dụng chữ Hán như một hệ thống chữ viết chính thức (trừ Việt Nam)
+ Sử dụng đũa để ăn
+ Thuộc đại chủng Mongoloid (da vàng)
và nhiều đặc điểm chung khác
