Hà Nội

Hà Nội là thủ đô và là thành phố lớn nhất về diện tích, lớn thứ hai về dân số (sau TP.Hồ Chí Minh) của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Đây là một thành phố có bề dày lịch sử và truyền thống văn hoá bậc nhất ở Việt Nam. Hà Nội cũng là trung tâm kinh tế, chính trí, văn hoá, giáo dục hàng đầu của cả nước.

Vị trí

• Toạ độ địa lí: 21°02′00″B, 105°51′00″Đ
• Vị trí địa lí: đông giáp tình Bắc Ninh, Hưng Yên; tây giáp tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc; nam giáp tỉnh Hoà Bình; bắc giáp tỉnh Thái Nguyên; đông bắc giáp tỉnh Bắc Giang; đông nam giáp tỉnh Hà Nam. Hà Nội nằm ở trung tâm của Bắc Bộ Việt Nam và đồng bằng châu thổ sông Hồng.

Lịch sử

Xem: Lịch sử Hà Nội

Hành chính

Lịch sử

Lưu ý: chỉ tính từ thời Lý, còn trước đó, xin xem bài Lịch sử Hà Nội
Khi Lý Công Uẩn dời đô về Thăng Long năm 1010, Hà Nội – Kinh thành, là phủ Ứng Thiên (thời Trần là Phụng Thiên)^[1] có 6 phường. Toàn thành Thăng Long tính đến đời Trần gồm 61 phường như: An Hoa, Các Đài, Cơ Xá (trước là An Xá), Đường Nhân, Giang Khẩu, Hà Tân, Hàng Đào, Nghi Tàm, Nhai Tuân, Phục Cổ, Tả Nhất, Tàng Kiếm, Tây Nhai, Thái Hoà, Thịnh Quang, Thuỵ Chương, Yên Hoà, Yên Thái…

Hà Nội dưới thời Lê sơ được chia thành 2 huyện Quảng Đức và Vĩnh Xương (sau đổi thành Thọ Xương) gồm 36 phường^[2].

Năm 1931, vua Minh Mạng lập tỉnh Hà Nội gồm thành Thăng Long, huyện Từ Liêm của trấn Sơn Tây và 3 phủ Ứng Hoà, Thường Tín, Lí Nhân của trấn Sơn Nam. Thăng Long trở thành tỉnh lị của Hà Nội. Huyện Thọ Xương, Vĩnh Thuận của kinh thành Thăng Long cũ và huyện Từ Liêm lập thành phủ Hoài Đức^[3]. Toàn tỉnh có 15 huyện.

Sau khi bị Pháp chiếm, Hà Nội được chia thành 2 bộ phận là khu thành Thăng Long và huyện Thọ Xương. Huyện Thọ Xương gồm 63 phường và 36 xã. Tổng diện tích trên 30km².
Năm 1914, nội thành Hà Nội được chia thành 8 hộ (từ Hộ I -> VIII). Năm 1915, ngoại thành Hà Nội đổi thành huyện Hoàn Long. Huyện Hoàn Long được chia làm 9 tổng (An Hạ, Hoàng Mai, Kim Liên, Thanh Nhàn, Tổng Nội, Tổng Thượng, Tổng Trung và Vĩnh An). 9 tổng chia thành 62 xã.
Hà Nội được mở rộng dần và đến năm 1942 đã đạt diện tích 130km². Năm 1942, Pháp thành lập Đại lí đặc biệt Hà Nội gồm huyện Hoàn Long và 22 xã thuộc phủ Hoài Đức, được chia thành 8 tổng, 60 xã.
Năm 1945, Hà Nội trở thành thủ đô của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà gồm 5 khu phố nội thành (Đại La, Đề Thám, Đống Đa, Lãng Bạc, Mê Linh) và 120 xã ngoại thành.
Ngày 14/5/1946, Hà Nội được chia ra làm 17 khu nội thành (Bạch Mai, Bảy Mẫu, Chợ Hôm, Đại Học, Đồng Nhân, Đồng Xuân, Đông Kinh Nghĩa Thục, Đông Thành, Hoàn Kiếm, Hồng Hà, Long Biên, Lò Đúc, Quán Sứ, Thăng Long, Trúc Bạch, Vạn Thái, Văn Miếu) và 5 khu ngoại thành (Đại La, Đề Thám, Đống Đa, Lãng Bạc, Mê Linh)^[4].

Năm 1954, Hà Nội gồm 4 quận nội thành (Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm) và 4 huyện ngoại thành (Đông Anh, Gia Lâm, Thanh Trì, Từ Liêm) với 62 xã. Tổng diện tích khoảng 152km² (đến năm 1960 là 586,13km ²)^[5].

Năm 1978, Hà Nội được mở rộng và diện tích tăng lên tới 2139km² với dân số khoảng 3,1 triệu người. Hà Nội vẫn gồm 4 quận nội thành, 1 thị xã (Sơn Tây) và 11 huyện (Ba Vì, Đan Phượng, Đông Anh, Gia Lâm, Hoài Đức, Mê Linh, Phúc Thọ, Sóc Sơn, Thạch Thất, Thanh Trì, Từ Liêm). Nội thành chia thành 83 phường với 382 đường phố; ngoại thành chia thành 266 xã và 10 thị trấn.
Tháng 8/1991, theo quyết định của Quốc hội, Hà Nội trao trả các huyện và thị xã cho các tỉnh lân cận và chỉ giữ lại huyện Sóc Sơn. Hà Nội lúc này còn 913,8km²^[6].

Tính đến đầu thế kỉ XXI, Hà Nội gồm 9 quận (Ba Đình, Cầu Giấy, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Hoàn Kiếm, Hoàng Mai, Long Biên, Thanh Xuân, Tây Hồ) và 5 huyện (Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Thanh Trì, Từ Liêm). Tổng diện tích 927,39km², dân số trên 3 triệu người.
Ngày 1/8/2008, tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh (của tỉnh Vĩnh Phúc) và 4 xã Đông Xuân, Tiến Xuân, Yên Bình, Yên Trung (của huyện Lương Sơn, tỉnh Hoà Bình) được sáp nhập vào Hà Nội và tạo nên thành phố Hà Nội như ngày nay^[7].

Hiện tại

Hà Nội có 10 quận nội thành (Ba Đình – lị sở, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Tây Hồ, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Hà Đông và Long Biên), 1 thị xã (Sơn Tây – trước vốn là thành phố cấp tỉnh) và 18 huyện (Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn, Thanh Trì, Từ Liêm, Ba Vì, Chương Mỹ, Đan Phượng, Hoài Đức, Mỹ Đức, Phúc Thọ, Phú Xuyên, Quốc Oai, Thạch Thất, Thanh Oai, Thường Tín, Ứng Hoà, Mê Linh). Toàn thành phố có tổng cộng 154 phường, 404 xã và 22 thị trấn. Tổng diện tích 3344,7 km².

Điều kiện tự nhiên

Địa hình

Đại bộ phận Hà Nội thuộc đồng bằng châu thổ sông Hồng với độ cao trung bình từ 5 – 20m so với mực nước biển. Đồng bằng là dạng địa hình chủ yếu được bồi đắp bởi các dòng sông và các bãi bồi hiện đại. Địa hình thấp dần từ bắc xuống nam và từ đông sang tây. Đồi núi tập trung nhiều ở phía bắc và tây thành phố với những đỉnh tương đối cao như Ba Vì (1281m), Gia Dê (707m)…^[8]

Khí hậu

Hà Nội có khí hậu khá tiêu biểu cho kiểu khí hậu miền Bắc là nhiệt đới gió mùa ẩm, có mùa hè nóng, mưa nhiều, mùa đông lạnh, ít mưa. Hà Nội tiếp nhận lượng bức xạ Mặt Trời dồi dào, nền nhiệt cao; độ ẩm, lương mưa khá lớn. Biên độ nhiệt không lớn, trung bình khoảng 15,2 – 29,2°C^[8][9].

Thuỷ văn

Hà Nội có mạng lưới sông ngòi dày đặc. Nhiều sông lớn chảy qua địa bàn Hà Nội như sông Hồng, sông Đuống, sông Cầu, sông Cà Lồ…
Hà Nội cũng có rất nhiều hồ mà nổi bật có thể kể đến hồ Hoàn Kiếm, hồ Tây, hồ Trúc Bạch, hồ Thiền Quang, hồ Thủ Lệ…

Đất đai

Hà Nội có 4 loại đất chính là phù sa trong đê, phù sa ngoài đê, đất bạc màu và đất đồi núi.

Dân cư

• Dân số (ước tính 2012): 6,6 triệu (2/63 tỉnh thành)
• Mật độ (theo dâm số ước tính): 1974 người/km²
• Gia tăng tự nhiên: tỉ suất gia tăng không cao (dưới 1%), ngoại thành nhỉnh hơn một chút
• Gia tăng cơ học: tăng dần (gần 2%) do dân di cư đến
• Kết cấu dân số: theo độ tuổi nghiêng về độ tuổi lao động (trên 60%); kết cấu giới tính tương đối cân bằng
• Phân bố: tập trung dày ở thành thị (42%)
• Dân tộc: chủ yếu là người Việt (Kinh, 99%). Ngoài ra còn có Dao, Hoa, Mường, Tày… và một bộ phận người ngoại quốc.

Xã hội

Giáo dục

Hà Nội là trung tâm giáo dục lớn nhất Việt Nam. Tất cả các quận huyện đều có các trường từ mẫu giáo đến trung học phổ thông. Hà Nội có nhiều trường trung học phổ thông có chất lượng và truyền thống lâu đời như Chu Văn An, chuyên Hà Nội – Amsterdam, Trần Phú… Toàn thành phố có trên 100 trường đại học, cao đẳng với đủ loại hình (công lập, bán công, dân lập), nổi bật như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Xây dựng…

Y tế

Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam, năm 2009, Hà Nội có 651 cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc sở Y tế thành phố, trong đó có 41 bệnh viện. Những bệnh viện lớn của Hà Nội và cũng là của miền Bắc như Bạch Mai, Việt – Đức đều nằm ở khu vực nội thành. Điều kiện chăm sóc sức khoẻ ở nội và ngoại thành có mức chênh lệch lớn.

Kinh tế

GDP Hà Nội chiếm khoảng 11% GDP cả nước.

• GDP danh nghĩa (ước tính 2012): 13,5 tỉ USD
• Thu nhập bình quân (theo GDP danh nghĩa): gần 2000 USD
• GDP (PPP) (ước tính 2011): 33 tỉ USD
• Tăng trưởng hàng năm: trên 10% (11% năm 2010^[10])
• Cơ cấu kinh tế: nghiêng chủ yếu về dịch vụ (trên 60%), nông – lâm – ngư nghiệp chỉ chiếm chưa đến 5%.
• Cơ cấu thành phần kinh tế: kinh tế Nhà nước chiếm chủ đạo, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng khá nhanh

Công nghiệp

Hà Nội có gần như đầy đủ các ngành công nghiệp quan trọng. Dệt may, điện – điện tử là những ngành công nghiệp then chốt. Thành phố xây dựng nhiều khu công nghiệp tập trung như Thượng Đình, Minh Khai – Vĩnh Tuy, Văn Điển – Pháp Vân, Chèm… và các khu công nghiệp, khu chế xuất như Nam Thăng Long, Sài Đồng – Gia Lâm…

Nông, lâm, ngư nghiệp

Nông, lâm, ngư nghiệp ở Hà Nội vẫn có được chỗ đứng của nó. Trong đó, nông nghiệp có vị trí quan trọng hơn cả. Hà Nội còn có nhiều khu vực trồng hoa và cây cảnh, phục vụ đời sống tinh thần, văn hoá của nhân dân như hoa Ngọc Hà, đào Nhật Tân, quất Nghi Tàm…

Du lịch

Hà Nội có thế mạnh về du lịch. Lượng khách du lịch quốc tế khoảng hơn 1 triệu lượt. Hà Nội có 9 khách sạn 5 sao (Daewoo, Horison, Hilton Hanoi Opera, Melia, Nikko, Sofitel Metropole, Sheraton, Sofitel Plaza và InterContinental), 6 khách sạn 4 sao và 25 khách sạn 3 sao^[11]. Thành phố đứng thứ 7 trong top 10 điểm đến du lịch hấp dẫn nhất châu Á do Tạp chí Smart Travel Asia công bố^[12].

Ngày 5/5/2008, theo quyết định của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, vùng đô thị Hà Nội được thành lập với Hà Nội là thành phố trung tâm (cùng với 6 tỉnh Bắc Ninh, Hải Dương, Hà Nam, Hưng Yên, Hoà Bình, Vĩnh Phúc)^[13].

Giao thông

Hà Nội là đầu mối giao thông quan trọng nhất của miền bắc và cả nước Việt Nam.

• Đường sắt: năm tuyến đường sắt chính của Việt Nam đều có điểm xuất phát từ Hà Nội
• Đường không: Hà Nội có sân bay quốc tế Nội Bài là cảng hàng không của miền Bắc Việt Nam.

Thể thao

Hà Nội là trung tâm thể thao lớn nhất cả nước. Đoàn thể thao Hà Nội liên tục nắm giữ vị trí dẫn đầu tại các Đại hội Thể dục thể thao toàn quốc. Ngày 28/10/2004, thể thao Hà Nội đã vinh dự đón nhận Huân chương Độc lập hạng nhất^[14].
Hà Nội có nhiều trung tâm thể dục thể thao lớn như Khu Liên hiệp thể thao quốc gia Mỹ Đình, Nhà thi đấu Quần Ngựa, Trung tâm Huấn luyện thể thao Quốc gia I (Nhổn)…

Danh hiệu

• 17/6/1999, UNESCO trao tặng Hà Nội danh hiệu “Thành phố vì hoà bình”^[15]

• 4/10/2000, Chủ tịch nước Trần Đức Lương tặng thưởng Hà Nội danh hiệu “Thủ đô anh hùng”^[15]

Ghi chú

Những nguồn chú thích chỉ mang tính tương đối. Vì bài viết quá dài nên phải chú thích rất nhiều. Những nguồn dưới này có thể là nguồn chú thích cho rất nhiều ý. Nếu bạn thực sự quan tâm và muốn kiểm chứng thì xin đọc kĩ tất cả.

1. ^ Đại Việt sử kí toàn thư, Bản kỉ, quyển II, Kỉ nhà Lý – Ngô Sĩ Liên (1697)
2. ^ Đại Nam nhất thống chí, quyển 3 – Quốc sử quán (1865 – 1875)
3. ^ Đồng Khánh dư địa chí – Quốc sử quán (1886)
4. ^ Địa giới hành chính Hà Nội thời kì Pháp thuộc và tạm chiếm
5. ^ Lịch sử Hà Nội – Philippe Papin (2001)
6. ^ Hà Nội – Niên giám thống kê 2000, Cục Thống kê Hà Nội
7. ^ Hà Nội: Thành lập quận Hà Đông, chuyển TP Sơn Tây thành thị xã
8. ^ ^{a b} Đơn vị hành chính thành phố Hà Nội
9. ^ Khí hậu Hà Nội
10. ^ Thu nhập bình quân đầu người ở Hà Nội gần 2.000 USD
11. ^ Hà Nội thiếu phòng khách sạn vào dịp đại lễ
12. ^ Hà Nội lọt vào top 10 điểm đến hấp dẫn châu Á
13. ^ Quyết định số 490/QĐ-TTg
14. ^ Thể thao Hà Nội đón nhận Huân chương Độc lập hạng Nhất
15. ^ Hà Nội xây dựng chủ nghĩa xã hội những năm cuối thế kỉ XX

Liên kết ngoài

• Trang chủ thành phố Hà Nội
• Trang thông tin điện tử thành phố Hà Nội
• Hà Nội trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ
• Hà Nội trên Vietnam+ (trực thuộc Thông tấn xã Việt Nam)
• Báo Hà Nội mới

Thể loại

Địa lí | Việt Nam